ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳು, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ, ನದಿ ಕೊಳ್ಳಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಮಗ್ರ ಕೈಪಿಡಿ (Karnataka Dams & Hydrology Guide)
ಪ್ರಕಟಣೆ: Karnata.in ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ & ಕೃಷಿ ವಿಭಾಗ | ಕೊನೆಯ ನವೀಕರಣ: 2026
1. ಪೀಠಿಕೆ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಜೀವನಾಡಿ ಜಲಾಶಯಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ನಾಡು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ದಾಹವನ್ನು ತಣಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ (Hydroelectric Power) ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ (Southwest Monsoon) ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯದ ನೀರಿನ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬೃಹತ್ ಜಲಾಶಯಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿದಿನ ಜಲಾಶಯಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (Water Level), ಒಳಹರಿವು (Inflow), ಹೊರಹರಿವು (Outflow) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (Gross Storage) ನಿಖರವಾಗಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಮಂಗಳೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿಯಂತಹ ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
2. ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು: ನೀರಿನ ಅಳತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ
ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ದೈನಂದಿನ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದಗಳ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:
1. ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ (Cusecs - Cubic Feet per Second)
ಇದು ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ವೇಗವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡ. ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಒಂದು ಘನ ಅಡಿ ನೀರು ಹರಿದರೆ ಅದನ್ನು 1 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ 1 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ = ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 28.317 ಲೀಟರ್ ನೀರು. ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ವೇಗ (Inflow) ಮತ್ತು ನದಿಗೆ/ನಾಲೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ವೇಗವನ್ನು (Outflow) ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ (TMC - Thousand Million Cubic Feet)
ಇದು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (Volume) ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡ. 1 TMC ಎಂದರೆ 1,000 ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿಗಳು ಅಥವಾ 100 ಕೋಟಿ ಘನ ಅಡಿ ನೀರು. ಲೀಟರ್ಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 1 TMC = ಸುಮಾರು 2,831.68 ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ನೀರು (28.317 Billion Liters).
3. ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ (FRL - Full Reservoir Level)
ಒಂದು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ನೀರಿನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ (MSL - Mean Sea Level) ಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಅಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ: KRS ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ 124.80 ಅಡಿ, ಆಲಮಟ್ಟಿ 519.60 ಮೀಟರ್).
4. ಲೈವ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ vs ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ (Live vs Dead Storage)
ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್: ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ತೂಬುಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ನೀರು, ಇದನ್ನು ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ನಾಲಾ ಬಳಕೆಗೆ ಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ (ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕಾಗಿ ಉಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).
ಲೈವ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್: ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ನೀರು, ಇದನ್ನು ಕುಡಿಯಲು, ವಿದ್ಯುತ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.
3. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಕೊಳ್ಳಗಳು (River Basins of Karnataka)
ರಾಜ್ಯದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ನದಿ ಕೊಳ್ಳಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳ ಜಾಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಎ) ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕೊಳ್ಳ (Cauvery Basin - ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ):
ಕೊಡಗಿನ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುವ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಹಾಸನ, ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಹಾರಂಗಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಲೋಕಪಾವನಿ, ಶಿಂಶಾ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮೃದ್ಧ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ತಳಹದಿಯಾಗಿವೆ.
ಬಿ) ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಕೊಳ್ಳ (Krishna Basin - ಉತ್ತರ & ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ):
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ (ತುಂಗಾ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾ ಸಂಗಮ), ಭೀಮಾ, ದೂಧ್ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ವೇದಗಂಗಾ ನದಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ವಿಜಯಪುರ, ಕಲಬುರಗಿ, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಸಿ) ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳು (West-Flowing Rivers - ಕರಾವಳಿ & ಮಲೆನಾಡು):
ಶರಾವತಿ, ಕಾಳಿ, ವರಾಹಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ, ಸೀತಾ ಮತ್ತು ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಹರಿವಿನ ವೇಗ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ನದಿಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ.
4. ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಮತ್ತು ಲೈವ್ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (Major Dams Profile & Live Telemetry)
ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ, ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಲೈವ್ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವಿವರ:
| ಜಲಾಶಯದ ಹೆಸರು | ಜಿಲ್ಲೆ & ನದಿ | ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ / ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ | ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೈವ್ ಸಂಗ್ರಹ (% ಭರ್ತಿ) | ಒಳಹರಿವು / ಹೊರಹರಿವು (Cusecs) | ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು |
|---|---|---|---|---|---|
| ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್ (ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ) | ಮಂಡ್ಯ (ಕಾವೇರಿ ನದಿ) | 124.80 ಅಡಿ / 49.45 TMC | 27.653 TMC 55.9% | ⬇️ 2,546 / ⬆️ 3,628 | ಬೆಂಗಳೂರು & ಮೈಸೂರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮಂಡ್ಯ-ಮೈಸೂರು ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಭತ್ತದ ಬೆಳೆಗಳ ನೀರಾವರಿ. ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೇರುಕೃತಿ. |
| ಆಲಮಟ್ಟಿ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ) | ವಿಜಯಪುರ (ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ) | 519.60 ಮೀಟರ್ / 123.08 TMC | 111.969 TMC 91.0% | ⬇️ 0 / ⬆️ 10,250 | ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು (UKP). ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ವಿಜಯಪುರ, ಕಲಬುರಗಿ, ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಆಸರೆ ಮತ್ತು 290 MW ವಿದ್ಯುತ್. |
| ತುಂಗಭದ್ರಾ (ಟಿ.ಬಿ. ಡ್ಯಾಂ) | ವಿಜಯನಗರ (ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ) | 1,633.00 ಅಡಿ / 105.78 TMC | 76.577 TMC 72.4% | ⬇️ 0 / ⬆️ 0 | ಬಳ್ಳಾರಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಕೊಪ್ಪಳ, ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿ ಭಾಗದ ಭತ್ತದ ಕಣಜಕ್ಕೆ ನೀರುಣಿಸುವ ಜೀವನಾಡಿ. |
| ಕಬಿನಿ | ಮೈಸೂರು (ಕಪಿಲಾ/ಕಬಿನಿ ನದಿ) | 2,284.00 ಅಡಿ / 19.52 TMC | 11.034 TMC 56.5% | ⬇️ 701 / ⬆️ 500 | ಕೇರಳದ ವೈನಾಡು ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಮುಂಗಾರಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಭರ್ತಿಯಾಗುವ ಜಲಾಶಯ. ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ. |
| ಹೇಮಾವತಿ | ಹಾಸನ (ಹೇಮಾವತಿ ನದಿ) | 2,922.00 ಅಡಿ / 37.10 TMC | 14.839 TMC 40.0% | ⬇️ 896 / ⬆️ 300 | ಹಾಸನ, ತುಮಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಬಯಲು ಸೀಮೆ ಭಾಗದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯ. |
| ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ | ಶಿವಮೊಗ್ಗ (ಶರಾವತಿ ನದಿ) | 1,819.00 ಅಡಿ / 151.75 TMC | 118.3 TMC 78.0% | ⬇️ 28,500 / ⬆️ 1,200 | ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜಲಾಶಯ. ಶರಾವತಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ಶೇಕಡಾ 30% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. |
| ಸೂಪಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು | ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ (ಕಾಳಿ ನದಿ) | 564.00 ಮೀಟರ್ / 147.54 TMC | 103.28 TMC 70.0% | ⬇️ 18,400 / ⬆️ 500 | ಕಾಳಿ ನದಿ ಕೊಳ್ಳದ ಬೃಹತ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ (ನಾಗಝರಿ ಪವರ್ ಹೌಸ್). |
| ಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯ | ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು (ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ) | 186.00 ಅಡಿ / 71.53 TMC | 60.137 TMC 84.1% | ⬇️ 530 / ⬆️ 499 | ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ದಾವಣಗೆರೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿ. ಭದ್ರಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ (Upper Bhadra) ಆಧಾರ. |
| ಘಟಪ್ರಭಾ (ಹಿಡ್ಕಲ್) | ಬೆಳಗಾವಿ (ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿ) | 2,175.00 ಅಡಿ / 51.00 TMC | 50.927 TMC 99.9% | ⬇️ 192 / ⬆️ 0 | ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಆಧಾರ. |
| ಮಲಪ್ರಭಾ (ನವಿಲುತೀರ್ಥ) | ಬೆಳಗಾವಿ (ಸವದತ್ತಿ) | 2,079.50 ಅಡಿ / 37.73 TMC | 21.536 TMC 57.1% | ⬇️ 0 / ⬆️ 194 | ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಅವಳಿ ನಗರಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಗದಗ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ನೀರಾವರಿ. |
| ಹಾರಂಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು | ಕೊಡಗು (ಹಾರಂಗಿ ನದಿ) | 2,859.00 ಅಡಿ / 8.50 TMC | 5.866 TMC 69.0% | ⬇️ 675 / ⬆️ 50 | ಕಾವೇರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಜಲಾಶಯ, ಕೊಡಗು & ಮೈಸೂರು ಗಡಿಭಾಗದ ಕೃಷಿಗೆ ಆಸರೆ. |
| ನಾರಾಯಣಪುರ (ಬಸವ ಸಾಗರ) | ಯಾದಗಿರಿ (ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ) | 492.25 ಮೀಟರ್ / 33.31 TMC | 33.22 TMC 99.7% | ⬇️ 15,019 / ⬆️ 2,458 | ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (UKP) ಎರಡನೇ ಹಂತ, ಯಾದಗಿರಿ, ಕಲಬುರಗಿ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ನೀರಾವರಿ. |
| ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಸಾಗರ (ಮಾರಿಕಣಿವೆ) | ಚಿತ್ರದುರ್ಗ (ವೇದಾವತಿ ನದಿ) | 142.00 ಅಡಿ / 30.00 TMC | 20.56 TMC 68.5% | ⬇️ 0 / ⬆️ 300 | ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಲಾಶಯ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯೂರು ಭಾಗದ ನೀರಾವರಿ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ. |
5. ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಭರ್ತಿಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವು ಜೂನ್ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ವರೆಗೆ ಬೀಳುವ ನೈಋತ್ಯ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭಾವಿ ವಲಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- ಭಾಗಮಂಡಲ ಮತ್ತು ತಲಕಾವೇರಿ ಶ್ರೇಣಿ: ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹಾರಂಗಿ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಒಳಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬಿರುಸಾಗಬೇಕು.
- ವೈನಾಡು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (ಕೇರಳ): ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಕೇರಳದ ವೈನಾಡಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಅಲರ್ಟ್ ಮಳೆಯಾದರೆ 24 ರಿಂದ 48 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಬಿನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪೂರ್ಣ ಮಟ್ಟ ತಲುಪುತ್ತದೆ.
- ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ & ಕೊಯ್ನಾ ಕಣಿವೆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾದಾಗ ಕೊಯ್ನಾ ಮತ್ತು ರಾಜಾಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜ್ಗಳಿಂದ ನೀರು ಹೊರಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೆಳಗಾವಿಯ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ದಿನಕ್ಕೆ 1 ಲಕ್ಷದಿಂದ 2 ಲಕ್ಷ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ಒಳಹರಿವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
- ಆಗುಂಬೆ & ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಗಿರಿಶ್ರೇಣಿ: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ, ಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಾ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಜೀವನಾಡಿ.
6. ಮಹಾನಗರಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ದೈನಂದಿನ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ:
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಅವಲಂಬನೆ (CWSS Stages):
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರಕ್ಕೆ ಕಾವೇರಿ 1, 2, 3, 4 ಮತ್ತು 5 ನೇ ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 2,225 ಮಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ (MLD) ನೀರನ್ನು ಟಿ.ಕೆ. ಹಳ್ಳಿ ಪಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮೂಲಕ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ KRS ಮತ್ತು ಕಬಿನಿ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 24 ರಿಂದ 28 TMC ನೀರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರಬೇಕು.
7. ಪ್ರವಾಹ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು (Flood Gate Protocols)
ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಳಹರಿವು ಬಂದಾಗ ಜಲಾಶಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಗ್ರಾಮಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗದ (CWC) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಂತೆ ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಕ್ರಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ:
- ಮೊದಲ ಹಂತದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ (First Flood Warning): ಜಲಾಶಯವು 80% ಭರ್ತಿಯಾಗಿ ಒಳಹರಿವು ಮುಂದುವರಿದಾಗ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಜನರಿಗೆ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ & ಸೈರನ್: ಜಲಾಶಯವು 90% ಮೀರಿದಾಗ ಗೇಟ್ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ 6 ರಿಂದ 12 ಗಂಟೆಗಳ ಮುನ್ನ ನದಿಯ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಸೈರನ್ ಮೊಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ರೂಲ್ ಕರ್ವ್ ನಿರ್ವಹಣೆ (Rule Curve Adherence): ಮುಂಗಾರಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಏಕಾಏಕಿ 100% ತುಂಬಿಸದೆ, ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬಫರ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು (Buffer Capacity) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
8. ಹೂಳು ತುಂಬುವಿಕೆ (Siltation Problem) ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನವಲಿ ಸಮಾನಾಂತರ ಜಲಾಶಯ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೆಂದರೆ ಹೂಳು ಸಂಗ್ರಹ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯದ ಮೂಲ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 132 TMC ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ 70 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 TMC ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಲಾಶಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕೇವಲ 105 TMC ಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನವಲಿ ಬಳಿ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ (Navali Balancing Reservoir) ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
9. Karnata.in ಡ್ಯಾಂ ವಾಟರ್ ಲೆವೆಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ನಮ್ಮ ಲೈವ್ ಡ್ಯಾಂ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಕೇಂದ್ರ (KSNDMC) ಮತ್ತು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು:
- ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಟ್ಟ (Current Level): ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಇಂದಿನ ನಿಖರ ಎತ್ತರ (ಅಡಿ ಅಥವಾ ಮೀಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ).
- ಇಂದಿನ ಒಳಹರಿವು (Today's Inflow): ನದಿಯಿಂದ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ (ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್).
- ಇಂದಿನ ಹೊರಹರಿವು (Today's Outflow): ನದಿಗೆ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ನಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ವೇಗ (ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್).
- ಶೇಖರಣಾ ಶೇಕಡಾವಾರು (% Storage): ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವ ನೀರಿನ ಲೈವ್ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣ.
10. ಜಲಾಶಯಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (FAQs)
ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA) ಪಾತ್ರವೇನು?
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ ತಮಿಳುನಾಡು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಕಾವೇರಿ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ CWMA. ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (UKP Stage-3) ಮತ್ತು ಆಲಮಟ್ಟಿ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳದ ವಿಷಯವೇನು?
ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಗರಿಷ್ಠ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು 519.60 ಮೀಟರ್ನಿಂದ 524.256 ಮೀಟರ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೇ UKP-3. ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 130 TMC ನೀರನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ 5.94 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಜಲಾಶಯದಿಂದ ನೀರು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ನದಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?
ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭರ್ತಿಯಾದ ನಂತರ, ಒಳಹರಿವಿನಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಕ್ರಸ್ಟ್ ಗೇಟ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ 1.5 ಲಕ್ಷ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ಒಳಹರಿವು ಬಂದರೆ ಅಷ್ಟೂ ನೀರನ್ನು ನದಿಗೆ ಬಿಡಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ಹೂಳು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ ನದಿಯ ಒಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮೀರಿ ನೀರು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಊರುಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸೂಪಾ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲವೇ?
ಇಲ್ಲ, ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಸೂಪಾ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ (Hydroelectric Power Generation) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಂತರ ಆ ನೀರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ನೀರಾವರಿ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಗಳು (ICC - Irrigation Advisory Committee) ಸಭೆ ಸೇರಿ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಲೈವ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ, ಮುಂದಿನ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಉಳಿದ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ 'ವಾರಬಂಧಿ' (ಆವರ್ತನ ಪದ್ಧತಿ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹರಿಸುತ್ತವೆ.