ದಾವಣಗೆರೆ (Davanagere)

ದಾವಣಗೆರೆ: ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆಯ ಘಮಲು, ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳ ಗತ್ತು ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಸಿರಿ

ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೈಚಾಚಿರುವ ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚೈತನ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸ, ಸಮೃದ್ಧ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಗಮ ತಾಣ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳಿಂದಾಗಿ 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್' (Manchester of Karnataka) ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ನಗರ, ಇಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ.

ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಈ ನೆಲದಲ್ಲಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಹರಿವಿದೆ, ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿದೆ, ಏಷ್ಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಯಿದೆ ಹಾಗೂ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರಿಸುವ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆಯ ಗಮ್ಮತ್ತಿದೆ.

ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ದಾವಣಗೆರೆಯ ಆಹಾರ ವೈಭವ

ದಾವಣಗೆರೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬರುವುದು ಬಿಸಿಬಿಸಿ, ಗರಿಗರಿಯಾದ ‘ದಾವಣಗೆರೆ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆ’ (Benne Dosa).

ವಿಶಿಷ್ಟ ತಯಾರಿಕಾ ಶೈಲಿ: ಮರದ ಒಲೆಯ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ದಪ್ಪನೆಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಂಚಿನ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿನ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಹರಡಿ, ತಾಜಾ ದೇಶಿ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಸವರಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿಸುವ ಈ ದೋಸೆಯ ಹೊರಭಾಗ ಗರಿಗರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಒಳಭಾಗ ಹತ್ತಿಯಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಬೆಣ್ಣೆ ಪಲ್ಯ ಮತ್ತು ಖಾರದ ಚಟ್ನಿ: ಈ ದೋಸೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಡುವ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ-ಈರುಳ್ಳಿಯ ಬೆಣ್ಣೆ ಪಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿಯದ, ಆದರೆ ನಾಲಿಗೆಗೆ ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸುವ ಹಸಿಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಕಾಯಿಚಟ್ನಿಯ ಕಾಂಬಿನೇಷನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಅದ್ಭುತ ರುಚಿ. ಶಾಂತಪ್ಪ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆ, ರವಿ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆ, ಶ್ರೀ ಗುರು ಕೊಟ್ಟೂರೇಶ್ವರ ಹೋಟೆಲ್ಗಳು ನಗರದ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ.

ಮಂಡಕ್ಕಿ ಮಿರ್ಚಿ ಮತ್ತು ನರ್ಗಿಸ್ ಮಂಡಕ್ಕಿ: ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಜಯದೇವ ವೃತ್ತ, ಪಿ.ಬಿ. ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ಹಳೇ ದಾವಣಗೆರೆಯ ಗಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಒಗ್ಗರಣೆ, ಗರಿಗರಿ ಖಾರದ ನರ್ಗಿಸ್ ಮಂಡಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾದ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿ ತಿನ್ನಲು ಜನಸಾಗರವೇ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ.

ಹರಿಹರದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಸಾಗರ (ಸೂಳೆಕೆರೆ)

ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅದ್ಭುತ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

ಹರಿಹರದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ: ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಹರಿಹರ ಪಟ್ಟಣದ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 1223 ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹನ ದಂಡನಾಯಕ ಪೋಲಾಳ್ವ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕಪ್ಪು ಶಿಲೆಯ ನಯವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಮುಖಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಭಾಗ ಶಿವ (ಹರ) ಹಾಗೂ ಎಡಭಾಗ ವಿಷ್ಣು (ಹರಿ) ಆಗಿ ರೂಪತಾಳಿರುವ ‘ಹರಿಹರ’ನ ಅಪರೂಪದ ವಿಗ್ರಹ ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವ ಸಮನ್ವಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಶಾಂತಿ ಸಾಗರ (ಸೂಳೆಕೆರೆ): ಚನ್ನಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಂತಿ ಸಾಗರ ಕೆರೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ. 1128 ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಏಷ್ಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಲಾಶಯ. ಸುಮಾರು 6550 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಕೆರೆಯು ಸಾಗರದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಚನ್ನಗಿರಿ ಭಾಗದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆ ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಭತ್ತದ ತೋಟಗಳಿಗೆ ಇದು ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಜವಳಿ ಗಿರಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯವರೆಗೆ: ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಕ್ತಿ

ದಾವಣಗೆರೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ ನೇಕಾರರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ

ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ: 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಾವಣಗೆರೆ ಕಾಟನ್ ಮಿಲ್ಸ್ (DCM), ಶಂಕರ ಟೆಕ್ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಗಣೇಶ ಮಿಲ್ಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡಿದ್ದವು. ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹತ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಈ ನಗರ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು: ಇಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ರೈಸ್ ಮಿಲ್ಗಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಎಥೆನಾಲ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ (Maize) ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಚನ್ನಗಿರಿಯ ಅಡಿಕೆ ಕಣಜ: ಚನ್ನಗಿರಿ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಾಳಿ ತಾಲೂಕುಗಳು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದರ್ಜೆಯ ‘ರಾಶಿ ಅಡಿಕೆ’ ಬೆಳೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಚನ್ನಗಿರಿಯನ್ನು ‘ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಡಿಕೆ ರಾಜಧಾನಿ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿದ್ಯಾಕಾಶಿ

ದಾವಣಗೆರೆ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರ.

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ: ಜೆಜೆಎಂ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು (JJMMC), ಎಸ್ಎಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (SSIMS), ಬಾಪೂಜಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು (BIET), ಯುಬಿಡಿಟಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು (UBDT) ಹಾಗೂ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದಾವಣಗೆರೆಯನ್ನು ‘ವಿದ್ಯಾನಗರಿ’ಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ.

ಬಾಪೂಜಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯು (BEA) ಕೈಗೊಂಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದೆ.

ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಸಾಹಸ ತಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪತ್ತು

ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಗೈಡ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್: ಹರಿಹರ ಸಮೀಪವಿರುವ ಕೊಂಡಜ್ಜಿಯು ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಕೆರೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ಸಾಹಸ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೋಟಿಂಗ್, ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಇದು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳ.

ಆನಗೋಡು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆನಗೋಡು ಇಂದಿರಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಜಿಂಕೆಗಳು, ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನವಿಲುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

ಹೊನ್ನಾಳಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಮತಿಯ ನದಿ ತೀರಗಳು: ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯು ಹರಿಯುವ ಹೊನ್ನಾಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಬಾಳೆ ತೋಟಗಳಿಂದ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಚ್ಚಹಸಿರಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸದ ಸಿದ್ಧತೆ

ದಾವಣಗೆರೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗ: ಪುಣೆ-ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 48 (NH 48) ನಗರದ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 260 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿದ್ದು, 6-ಪಥದ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ 3 ರಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು.

ರೈಲು ಮಾರ್ಗ: ದಾವಣಗೆರೆ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು-ಧಾರವಾಡ 'ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಂಬೈ, ನವದೆಹಲಿ, ಪುಣೆ, ಮೈಸೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈ ಮಾರ್ಗದ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಪರ್ಫಾಸ್ಟ್ ರೈಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.

ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕ: ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಸುಮಾರು 85 ಕಿ.ಮೀ) ಹಾಗೂ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಸುಮಾರು 140 ಕಿ.ಮೀ).

ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿ ಹರಿಹರೇಶ್ವರನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲು, ಶಾಂತಿ ಸಾಗರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ಕಳೆಯಲು ಹಾಗೂ ದಾವಣಗೆರೆಯ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆಯ ರುಚಿ ಸವಿಯಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯ.