ಗದಗ (Gadag)

ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಒರಗಿ ಬರೆದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅಂಧರ ಕಣ್ಣಾದ ನಾದಲೋಕ

ಗದಗ ನಗರದ ಪುರಾತನ ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರೆ ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಕಂಬದ ಮುಂದೆ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಲ್ಲುವ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಕಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದಲ್ಲ; 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಮೈಮೇಲೆ ದೈವಿಕ ಆವೇಶ ಹೊತ್ತು, "ವೀರನಾರಾಯಣನೆ ಕವಿ, ಲಿಪಿಕಾರ ನಾರಣಪ್ಪ" ಎಂದು ಗದ್ಗದಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತು ಕನ್ನಡದ ಅಮರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ‘ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ’ (ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ) ರಚಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಒರಗಿಕೊಂಡು!

ಕಾವ್ಯದ ಈ ತಪೋಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಹೆಜ್ಜೆ ದೂರ ಸಾಗಿದರೆ ಕೇಳಿಬರುವುದು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ತಬಲಾ ಮತ್ತು ತಂಬೂರಗಳ ದೈವಿಕ ನಾದ. ಅದು ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪಂಡಿತ ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸಿದ ‘ಶ್ರೀ ವೀರೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ’. ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಸಾವಿರಾರು ಅಂಧ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ, ಅವರ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು, ಬದುಕಿಗೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದ ಮಹಾಮನೆ ಇದು. ಭಾರತ ರತ್ನ ಪಂಡಿತ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರು ಜನಿಸಿದ (ರೋಣ ತಾಲೂಕು), ಪಂಡಿತ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್, ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳಂತಹ ದಿಗ್ಗಜರು ನಡೆದಾಡಿದ ಗದಗ, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪಾಲಿಗೆ ದೇವಲೋಕ.

ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಜೀವಿನಿ ಬೆಟ್ಟ

ಗದಗ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ದಿಗಂತದವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡ (Kappatagudda) ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸರಣಿ ಈ ಭಾಗದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಸ್ಮಯ. ಇದನ್ನು ‘ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಗಣಿ: ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟವಲ್ಲ; ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಅಪರೂಪದ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಣ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡಿದರೆ ರೋಗಗಳು ವಾಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.

ಚಿನ್ನದ ನರಗಳು: ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಅದಿರಿನ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಶೋಧ ನಡೆದಿತ್ತು.

ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ನಂದಿವೇರಿ ಮಠ, ಗಾಳಿಯ ರಭಸಕ್ಕೆ ಗಿರಗಿರನೆ ತಿರುಗುವ ನೂರಾರು ಬೃಹತ್ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯಂತ್ರಗಳು (Windmills) ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ 101 ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಡಂಬಳದ ನಕ್ಷತ್ರ ದೇವಾಲಯ

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ:

ಲಕ್ಕುಂಡಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಲೋಕ್ಕಿಗುಂಡಿ): ಗದಗದಿಂದ ಕೇವಲ 12 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ‘101 ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 101 ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳ (ಬಾವಿಗಳ) ನಗರಿ’ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಟಂಕಸಾಲೆ (Mint) ಇಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ‘ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಮುಸುಕಿನ ಬಾವಿ’ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬಾವಿಗಳ ಅದ್ಭುತ ರಚನೆ. ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯ, ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಂಬಗಳ ನಯವಾದ ಕೆತ್ತನೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ.

ಡಂಬಳದ ದೊಡ್ಡಬಸಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ: ಡಂಬಳದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡಬಸಪ್ಪ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗೋಡೆಗಳು 24 ಮೂಲೆಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ (24-pointed Star Shaped) ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲೇ ಇಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ರೇಖಾಗಣಿತವನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜಾಣ್ಮೆ ಇಂದಿಗೂ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಚಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಿಮಾಲಯ ದಾಟಿ ಬರುವ ಮಾಗಡಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಣಗಿನಹಾಳ ಸಹಕಾರ ಕ್ರಾಂತಿ

ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ:

ಮಾಗಡಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ (Magadi Bird Sanctuary): ಶಿರಹಟ್ಟಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಟಿಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾ ದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳ ಹಿಮದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹಾರಿಬರುವ ‘ಪಟ್ಟೆ ತಲೆ ಹೆಬ್ಬಾತು’ಗಳು (Bar-headed Geese) ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆಗೆ ಬಂದಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ಕೆರೆಯ ತುಂಬ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲರವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ರಮಣೀಯ ದೃಶ್ಯ.

ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕೃಷಿ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ (ಕಣಗಿನಹಾಳ): 1905 ರಲ್ಲಿ ಗದಗ ತಾಲೂಕಿನ ‘ಕಣಗಿನಹಾಳ’ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದನಗೌಡ ಸಣ್ಣರಾಮನಗೌಡ ಪಾಟೀಲರು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಕೃಷಿ ಸಹಕಾರ ಪತ್ತಿನ ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ‘ಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ’ಗೆ (Cooperative Movement) ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ನೆಲವಿದು.

ಗಜೇಂದ್ರಗಡದ ಕೈಮಗ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ನರಗುಂದ ಬಂಡಾಯದ ಕಿಚ್ಚು

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಸುಬುಗಳು ಗದಗದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ

ನರಗುಂದ ಬಂಡಾಯ: 1858 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಕಾಯ್ದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ನ ತಲೆಯನ್ನೇ ಕಡಿದು ಕೋಟೆಗೆ ತೂಗುಹಾಕಿದ ಧೀರ ನರಗುಂದದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ (ಭಾಸ್ಕರರಾವ್ ಭಾವೆ) ಅವರ ಸಾಹಸಗಾಥೆ ಈ ನೆಲದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಂಕೇತ.

ಗಜೇಂದ್ರಗಡ ಮತ್ತು ಬೇಟಗೇರಿ ಕೈಮಗ್ಗಗಳು: ಗದಗ-ಬೇಟಗೇರಿ ಅವಳಿ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಗಜೇಂದ್ರಗಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಮಗ್ಗದ ಹತ್ತಿ ಸೀರೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಇಲ್ಲಿನ ನೇಕಾರರ ಕೈಚಳಕದಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಗಟ್ಟಿ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಜೇಂದ್ರಗಡದ ಸಾವಯವ ಬೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಬೇಡಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳು.

ಗದಗ ಚನ್ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಲ್ ಗಿರ್ಮಿಟ್ ಮತ್ತು ಜುಣಕದ ವಡಿ

ಗದಗದ ಸಂಜೆಯ ಜೀವನವೇ ಒಂದು ಸಂಭ್ರಮ. ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಚನ್ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಮುಳಗುಂದ ನಾಕಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ತಿಂಡಿ ಗಾಡಿಗಳು ಗಿಜಿಗುಡತೊಡಗುತ್ತವೆ:

ಗದಗ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಗಿರ್ಮಿಟ್-ಮಿರ್ಚಿ: ಗರಿಗರಿ ಮಂಡಕ್ಕಿಗೆ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು-ಬೆಲ್ಲದ ಗೊಜ್ಜು, ಹುರಿದ ಶೇಂಗಾ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಬೆರೆಸಿ ಮಾಡುವ ‘ಗಿರ್ಮಿಟ್’ ಜೊತೆಗೆ ಕಾದ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಗರಿಗರಿ ‘ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿ’ ತಿಂದರೆ ನಾಲಿಗೆಗೆ ಹಬ್ಬ.

ಜುಣಕದ ವಡಿ ಮತ್ತು ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ: ಕಡಲೆಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಸಾಸಿವೆ-ಜೀರಿಗೆ ಒಗ್ಗರಣೆ ಹಾಕಿ ವಡಿಯಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ‘ಜುಣಕದ ವಡಿ’ ಮತ್ತು ಕೆಂಡದ ಮೇಲೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಬಿಸಿ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿನ ಅಸಲಿ ಜವಾರಿ ಊಟ.

ಶಿರಹಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಶೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ ಹಾಗೂ ಸಜ್ಜೆ ರೊಟ್ಟಿಯ ಸವಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯ.

ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸದ ಅನುಕೂಲತೆ

ಗದಗ ನಗರವು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತೂರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲ ಹೊಂದಿದೆ:

ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್: ಗದಗ ಜಂಕ್ಷನ್ (GDG) ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ವಿಜಯಪುರ, ಸೋಲಾಪುರ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ನಗರಗಳಿಗೆ ನೇರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 67 (ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಹೊಸಪೇಟೆ) ನಗರದ ಮೂಲಕವೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಕೇವಲ 55 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, 1 ಗಂಟೆಯ ಸುಗಮ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಗದಗ ತಲುಪಬಹುದು.

ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕ: ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಸುಮಾರು 60 ಕಿ.ಮೀ).

ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯು ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡದ ಹಸಿರಿನ ತಂಗಾಳಿಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಲು, ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆಯ ಹೆಬ್ಬಾತುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಸವಿಯಲು ಹಾಗೂ ವೀರನಾರಾಯಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಕಾವ್ಯದ ಗಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯ.